Mae Charlotte Davies yn myfyrio ar yr hyn y mae hi wedi’i ddysgu trwy siarad â chymunedau ledled Cymru am benodiadau cyhoeddus, sut maen nhw’n cyd-fynd â gwaith mudiadau gwirfoddol, a pham y dylai mwy o bobl ystyried gwneud cais.
A ALLAI APWYNTIAD CYHOEDDUS FOD I CHI?
A bod yn onest, cyn i mi ymuno â’r Tîm Penodiadau Cyhoeddus doeddwn i ddim yn deall yn llwyr beth oedd penodiadau cyhoeddus na pha mor arwyddocaol ydyn nhw i fywyd yng Nghymru.
Fel llawer o bobl, nid oeddwn erioed wedi clywed amdanyn nhw, ac yna, pan wnes i fy ymchwil, cymrais yn ganiataol bod aelodau bwrdd cyhoeddus yn arbenigwyr, yn weithwyr proffesiynol uwch neu’n bobl â blynyddoedd o brofiad arweinyddiaeth y tu ôl iddyn nhw. Dychmygais fod byrddau cyhoeddus yn llawn pobl a oedd eisoes yn gwybod sut roedd llywodraeth yn gweithio a chyda rhestr hir o gymwysterau ar ôl eu henwau.
Ers ymgymryd â’r rôl hon, rydw i wedi darganfod bod y realiti yn llawer mwy diddorol.
Dros y misoedd diwethaf, rydw i wedi cysylltu â grwpiau cymunedol, busnesau, elusennau a rhwydweithiau ledled Cymru ynglŷn â phenodiadau cyhoeddus. Mae un peth yn parhau i godi ym mron pob sgwrs: nid yw pobl yn gweld eu hunain yn y rolau hyn.
Ac mae hynny’n broblem.
BETH YW PENODIAD CYHOEDDUS?
Mae penodeion cyhoeddus yn eistedd ar fyrddau sy’n goruchwylio cyrff cyhoeddus yng Nghymru.
Mae cyrff cyhoeddus yn fudiadau sy’n gwneud penderfyniadau sy’n effeithio ar bob un ohonom, gan ymdrin â phopeth o iechyd a thai i ddiwylliant, addysg, trafnidiaeth a’r amgylchedd. Un o’r pethau mwyaf annisgwyl i bobl rwy’n cwrdd â nhw yw faint o fyrddau gwahanol sydd ar fod. Byrddau Iechyd yw’r rhai mwyaf cyfarwydd, ond mae penodiadau cyhoeddus hefyd yn cynnwys mudiadau fel Cyngor Celfyddydau Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cyfoeth Naturiol Cymru, Chwaraeon Cymru, Amgueddfa Genedlaethol Cymru ac Awdurdod Refeniw Cymru.
Beth bynnag yw eich diddordebau, mae siawns dda bod bwrdd yn rhywle yng Nghymru sy’n gweithio ar fater sy’n agos at eich calon.
Mae aelodau bwrdd yn dod â phersbectif annibynnol, yn helpu’r mudiadau hyn i wneud penderfyniadau da, ac yn dylanwadu ar gyfeiriad gwasanaethau sy’n gwneud gwahaniaeth go iawn i fywydau pobl.
Yn fyr, maen nhw’n helpu i sicrhau bod cyrff cyhoeddus yn gweithio’n effeithiol dros bobl Cymru.
PAM MAE CYNRYCHIOLAETH YN BWYSIG
Mae cyrff cyhoeddus yn gwasanaethu cymunedau ledled Cymru, ac mae eu penderfyniadau yn llunio gwasanaethau y mae pobl yn dibynnu arnyn nhw bob dydd.
Mae hyn yn uniongyrchol berthnasol i’r sector gwirfoddol. Mae mudiadau gwirfoddol yn gweithio’n agos gyda phobl sy’n defnyddio gwasanaethau cyhoeddus ac yn aml yn deall sut mae penderfyniadau yn effeithio ar gymunedau. Dylai eu mewnwelediad gael ei gynrychioli ar y byrddau sy’n gwneud y penderfyniadau hynny.
Mae maniffesto CGGC yn gofyn i’r sector gwirfoddol gael ei gydnabod fel partner cyfartal ac am bolisi cymunedol sy’n rhoi pobl a chymunedau wrth wraidd penderfyniadau. Byddai cynnwys lleisiau’r sector gwirfoddol ar fyrddau cyhoeddus yn gam positif, ymarferol tuag at y nod hwnnw.
Mae byrddau ag ystod ehangach o brofiad bywyd a phroffesiynol mewn sefyllfa well i ddeall yr heriau sy’n wynebu’r cymunedau y maen nhw’n eu gwasanaethu. Mae gwahanol safbwyntiau yn cefnogi trafodaethau cryfach, penderfyniadau gwell a gwasanaethau cyhoeddus mwy effeithiol.
I fudiadau gwirfoddol, mae penodiadau cyhoeddus yn cynnig cyfle i ddod â gwybodaeth gymunedol i’r ystafell a helpu i lunio Cymru decach, iachach a mwy gwydn.
MAE EICH PROFIADAU YN BWYSIG
Mae llawer o bobl yn cymryd yn ganiataol bod angen profiad blaenorol o fwrdd neu arbenigedd arbenigol. Mewn gwirionedd, mae llawer o fyrddau yn chwilio am bobl â chymysgedd o sgiliau, profiadau a safbwyntiau.
P’un a ydych chi wedi gwirfoddoli, rhedeg busnes, magu teulu, cefnogi eich cymuned, datblygu gyrfa yn y sector cyhoeddus, preifat neu wirfoddol, neu wedi hyrwyddo achos sy’n agos at eich calon, efallai bod gennych chi fwy i’w gynnig nag yr ydych chi’n sylweddoli.
Yn fy rôl i, rwy’n cwrdd â phobl bob dydd a allai wneud gwahaniaeth gwirioneddol i fwrdd cyhoeddus – pobl sy’n cefnogi pobl ifanc, hyrwyddo’r Gymraeg, eirioli dros bobl anabl, helpu grwpiau gwirfoddol lleol, rhedeg busnesau neu’n hyrwyddo cymunedau gwledig.
Yn aml, yr hyn sydd ei angen fwyaf ar fyrddau yw persbectif newydd a phobl sy’n deall y cymunedau y maen nhw’n eu gwasanaethu.
‘Helpu pobl i weld eu potensial yw un o’r rhannau mwyaf gwerth chweil o’m swydd.’
CYMRYD Y CAM CYNTAF
Mae’n hollol naturiol i bendroni ar a oes gennych chi’r sgiliau, yr wybodaeth a’r profiad cywir. Roedd llawer o’r aelodau bwrdd rydw i wedi cwrdd â nhw yn teimlo’r un peth cyn iddyn nhw wneud cais.
Y gwahaniaeth yw eu bod nhw wedi cymryd y cam cyntaf hwnnw.
A gallai’r cais cyntaf hwnnw fod yn ddechrau rhywbeth mwy nag y meddyliech chi.
- Does dim rhaid i chi fod yn arbenigwr
- Does dim rhaid i chi dicio pob blwch
- Ond mae’n rhaid i chi gymryd y cam cyntaf hwnnw
Efallai bod y cyfle nesaf i wneud gwahaniaeth yn agosach nag yr ydych chi’n meddwl.
RHAGOR O WYBODAETH
Charlotte Davies yw’r Arweinydd Allgymorth yn Nhîm Penodiadau Cyhoeddus Llywodraeth Cymru.
I ddarganfod mwy:
- Ewch i’r wefan apwyntiadau cyhoeddus
- Gweld swyddi gwag
- Cofrestrwch i dderbyn hysbysiadau am swyddi gwag a dysgu mwy am sut mae’r broses apwyntiadau yn gweithio
- Darllenwch y canllawiau i ymgeiswyr
- Ymunwch ag un o’n gweithdai ‘Datguddio Penodiadau Cyhoeddus’ neu sesiynau gwybodaeth i ymgeiswyr am ddim
bwciwch yma i ymuno â sesiwn gyhoeddus ar 12 Ionawr 2027
bwciwch yma i ymuno â sesiwn gyhoeddus ar 9 Ebrill 2027
- Rydyn ni hefyd yn cynnig gweithdai pwrpasol, e-bostiwch ni yma i drefnu sesiwn bwrpasol